Theo thông tin của bạn, bạn chỉ được điều trị bằng uống thuốc, chứ không thấy đề cập mang vớ y khoa. Trong điều trị suy tĩnh mạch, mang vớ y khoa và tập vận động bắp chân là 2 phương pháp chủ lực. Nếu bạn thiếu cả 2 phương pháp này thì việc điều trị sẽ có kết quả hạn chế. Về phẫu thuật nong mạch máu như bạn đề cập, chúng tôi không rõ lắm ý của bạn. Nếu tắc tĩnh mạch thì xử lý khác, tắc động mạch thì xử lý khác. Nếu được chẩn đoán suy tĩnh mạch, thì các can thiệp tĩnh mạch chỉ dừng lại ở . . . xem tiếp

Suy tĩnh mạch là gì?

Suy tĩnh mạch là tình trạng suy yếu chức năng của hệ thống tĩnh mạch, không còn hoặc giảm khả năng vận chuyển máu về tim, gây ra tình trạng ứ đọng máu ở chân.Hậu quả của sự ứ đọng này là gì, chúng ta sẽ bàn tới trong mục tiếp theo.

Trước tiên chúng tôi muốn nói về các thuật ngữ của bệnh này. Các tên gọi khác bạn có thể gặp: Dãn (giãn) tĩnh mạch, suy giãn tĩnh mạch chi dưới, suy van tĩnh mạch, suy van tĩnh mạch sâu, tĩnh mạch mạng nhện viêm tắc tĩnh mạch, huyết khối tĩnh mạch, loét chân do suy tĩnh mạch, chàm hóa do suy tĩnh mạch, xơ cứng bì do suy tĩnh mạch… để mô tả mức độ nặng của bệnh hoặc biến chứng do suy tĩnh mạch gây ra.

Mỗi bước đi sẽ làm nhón gót chân (hình phải), tạo ra một nhát bóp của bơm cơ để bơm máu về tim.
Mỗi bước đi sẽ làm nhón gót chân (hình phải), tạo ra một nhát bóp của bơm cơ để bơm máu về tim.

Có thể bạn thắc mắc “suy van tĩnh mạch”, “suy tĩnh mạch” và “dãn tĩnh mạch” (chúng tôi nghĩ từ Dãn đúng ngữ pháp hơn từ Giãn) có khác nhau không? Cả 3 từ này đều chỉ cùng 1 bệnh, nhưng có cách mô tả khác nhau. “Suy tĩnh mạch” mô tả chức năng của tĩnh mạch bị suy yếu. “Suy van tĩnh mạch” mô tả van tĩnh mạch không còn đóng kín (tức là hở van tĩnh mạch, sẽ nói ở phần sau). “Dãn tĩnh mạch” mô tả các tĩnh mạch nông dãn ngoằn ngoèo ngoài da.

Trước khi đến tim, “máu dơ” sẽ được vận chuyển đến thận rồi đến gan để lọc sạch chất dơ trong máu (mỗi cơ quan lọc được một số chất theo chức năng của nó). Khi máu đến tim, tuy đã được lọc sạch, nhưng nó vẫn chứa nhiều khí carbonic (CO2) nên vẫn chưa sử dụng được. Tim sẽ bơm máu này lên phổi, thông qua quá trình hô hấp (động tác hít thở) để thực hiện quá trình thải khí carbonic ra không khí và lấy khí ô-xy (O2) vào máu. Như vậy, máu “giàu ô-xy” lúc này gọi là “máu tươi” sẽ được đưa trở lại tim và bơm đi khắp cơ thể.

“Máu tươi” sẽ cung cấp ô-xy và chất dinh dưỡng cho các tế bào trong cơ thể chúng ta. Tất cả các hoạt động của cơ thể con người đều là kết quả của sự vận hành phức tạp của hàng tỷ tỷ tế bào các loại từ não bộ trung ương đến các tế bào da ngoại vi. Mỗi ngày chúng ta đều cần phải ăn uống và hít thở khí ô-xy trong lành, thì từng tế bào đó đều có nhu cầu tương tự như vậy.

Van tĩnh mạch bị hở (hình trên), được đóng kín lại nhờ áp lực của vớ y khoa (hình dưới).

CHỨC NĂNG CỦA TĨNH MẠCH

Van tĩnh mạch có vai trò quan trọng nhất, kế đến là “bơm cơ”. Nếu bơm tốt, nhưng van tĩnh mạch vẫn bị hở thì máu vẫn bị chảy ngược xuống, làm giảm hiệu quả bơm máu. Van tĩnh mạch là các van nằm chắn ngang trong lòng tĩnh mạch, có nhiều van đóng dọc theo suốt chiều dài của tĩnh mạch, giúp ngăn chặn máu chảy ngược xuống chân. Có được khả năng đó là nhờ cấu tạo “van 1 chiều” của nó, tức là chỉ mở lên và nằm ngang chứ không mở xuống (giống cánh cửa phòng ngủ, chỉ mở vô chứ ko mở ra được). Như vậy, có thể thấy bất kỳ phương pháp điều trị nào mà không làm khép van tĩnh mạch thì sẽ không hiệu quả, cho dù bạn dùng lâu dài cả năm cũng vậy.

Bơm cơ là hệ thống cơ và khớp ở chân như bàn chân, khớp cổ chân, cơ bắp chân (bắp chuối), cơ đùi đóng vài trò như các “máy bơm” tại chỗ. Khi bạn bước đi hoặc vận động, các “bơm” này hoạt động và đẩy máu lên. Lưu ý là máu tĩnh mạch được bơm ngược chiều trọng lực nên khi ngưng hoạt động thì sẽ tự động chảy ngược xuống chân. Van tĩnh mạch có tác dụng ngăn chặn sự chảy ngược này.

Suy tĩnh mạch gây ra sự ứ đọng máu tĩnh mạch ở chân, đồng nghĩa với ứ đọng chất dơ bẩn đã qua sử dụng gọi là “máu dơ”, gồm những chất chuyển hóa và dịch thải ra từ các tế bào (giống như nước tiểu, mồ hôi và phân của cơ thể) và thiếu oxygen (O2), sau khi đã sử dụng chất dinh dưỡng và oxygen do động mạch cung cấp. Nó giống như hệ thống gom rác của thành phố, nếu một ngày không có ai gom rác thì bạn sẽ thấy đường phố kinh khủng thế nào, đúng không?

Chính các chất thải này gây ra viêm nhiêm tại chỗ như đỏ da, ngứa, sạm da, dày sừng, chàm hóa, thậm chí loét da do thiếu dinh dưỡng và oxygen lâu ngày. Bạn có thể hiểu nôm na là nếu một dòng kênh bị tắc nghẽn, chảy chậm, thì sẽ trở nên đen và bốc mùi hôi, chỗ nước đọng ao tù bao giờ cũng dơ bẩn hơn nước sông lớn.

Đến đây chắc bạn đã có câu trả lời về phương pháp điều trị suy tĩnh mạch rồi: làm khép van tĩnh mạch, tăng cường bơm cơ, và bơm thường xuyên để tăng tốc độ lưu thông máu.

Có nhiều nguyên nhân gây ra suy tĩnh mạch. Hở van tĩnh mạch như đã nói ở trên là hệ quả của tăng áp lực trong lòng mạch liên tục và dài hạn (nhiều năm), làm cho thành tĩnh mạch không chịu đựng nổi áp lực đó và dãn ra. Khi thành tĩnh mạch dãn, đồng nghĩa với đường kính tĩnh mạch lớn hơn, do đó kéo các van tĩnh mạch xa ra, làm cho nó không còn đóng khít được nữa khi khép lại. Áp lực đó tiếp diễn thì tĩnh mạch dãn ngày càng nhiều và van tĩnh mạch ngày càng hở nhiều hơn và dẫn đến phù chân. Khi mới bị ứ dịch không nhiều, có thể không thấy phù chân mà biểu hiện sớm hơn như nặng chân về chiều, đau nhức chân, mỏi chân hoặc vọp bẻ (chuột rút) ban đêm. Khi bạn đã có các triệu chứng này là đã bị hở van tĩnh mạch, tức là đã suy tĩnh mạch nhẹ rồi. Để ngăn chặn, bạn cần duy trì vận động liên tục bất cứ lúc nào có thể để làm cho “bơm cơ” hoạt động, vì chỉ khi đó máu mới được bơm lên và không còn ứ đọng ở chân. Có các bài tập vận động tại nơi làm việc dành cho những người làm việc phải đứng hoặc ngồi lâu.

Cho dù bạn vận động tốt, nhưng đến khi lớn tuổi bắp cơ cũng sẽ nhão, khối lượng cơ giảm, do đó không đủ sức ép làm khép van tĩnh mạch. Hay nói cách khác, tĩnh mạch sẽ mất dần điểm tựa xung quanh là khối cơ săn chắc của tuổi trẻ. Đó là lúc suy tĩnh mạch xuất hiện. Có thể biểu hiện sớm bạn thấy là phải giựt mình thức giấc lúc nửa đêm do bị vọp bẻ (chuột rút) ở bắp chân. Bạn có thể làm chậm tiến trình lão hóa này bằng cách duy trì luyện tập hàng ngày bằng các môn thể thao nhẹ như bơi lội, đi bộ, đạp xe, khiêu vũ…

NGHỀ NÀO DỄ BỊ SUY TĨNH MẠCH?

“Bơm cơ” như đã nói trên có vai trò quyết định trong phòng ngừa và điều trị bệnh suy tĩnh mạch. Trong đó, vai trò của cơ bắp chân và khớp cổ chân chiếm đến 80% công suất bơm máu. Hay nói cách khác, chỉ cần vận động bắp chân và cổ chân (các động tác như xoay cổ chân và nhón gót chân) cũng giúp bơm máu lên đáng kể. Những phương pháp vận động cũng nhằm làm cho 2 bơm này hoạt động tối đa sẽ mang đến hiệu quả điều trị. Và như vậy, những nghề nào làm cho 2 bơm này ít hoạt động thì sẽ dễ bị suy tĩnh mạch. Nhưng bạn lưu ý là thời gian để bị thường phải 5-7 năm hoặc có khi 10-20 năm, tùy theo cơ địa từng người. Cùng một áp lực như nhau, nhưng người này bị sớm hơn người khác do sức chịu đựng thành mạch mỗi người khác nhau, và độ rắn chắc bắp cơ cũng khác nhau.

Có thể kể mốt số nghề dễ bị suy tĩnh mạch: công nhân, bảo vệ, giáo viên, nhân viên nhà thuốc, nhân viên y tế, cảnh sát đứng chốt, nhân viên văn phòng…

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ SUY TĨNH MẠCH

Có nhiều phương pháp điều trị, mỗi phương pháp có giá trị khác nhau và giải quyết các vấn đề khác nhau. Phương pháp nào tác động đến van tĩnh mạch và bơm cơ thì mới giải quyết triệt để suy tĩnh mạch. Do đó, vận động là phương pháp không thể thiếu trong điều trị suy tĩnh mạch, cho dù bạn điều trị bằng phương pháp nào.

1. Mang vớ y khoa
Là phương pháp tác động đến van tĩnh mạch, làm khép van tĩnh mạch, đồng thời hỗ trợ cho hoạt động bơm của cơ. Khi mang vớ, bắp cơ sẽ vận động mạnh hơn nên mau hồi phục hơn. Mang vớ ban ngày khi đi lại, nếu bạn làm ca ban đêm thì mang vớ lúc làm việc ban đêm. Khi nằm nghỉ thì không cần mang vớ.

Vớ y khoa Duomedđã cho thấy hiệu quả thực sự của vớ chỉ sau vài ngày.
Vớ y khoa Duomed đã cho thấy hiệu quả thực sự của vớ chỉ sau vài ngày.

2. Dùng thuốc uống hoặc kem thoa ngoài da

Thuốc uống hoặc kem thoa tác động trực tiếp lên thành tĩnh mạch, làm bền thành mạch, tức là làm khép các lỗ tĩnh mạch bị giãn nở, nên làm giảm thoát dịch ra mô xung quanh. Thuốc uống hoặc kem thoa không có tác động làm khép van tĩnh mạch, cũng không tác động lên bơm cơ. Do đó, khi đã bệnh nặng như phù chân, cho dù bạn có uống thuốc liên tục 6 tháng đến 1 năm như khuyến cáo thì cũng không có tác dụng, vì công việc đó là quá sức của thuốc. Thực phẩm chức năng yếu hơn thuốc nên hiển nhiên cũng không có tác dụng nhiều như lời quảng cáo.

Kem thoa có tác dụng trực tiếp lên tĩnh mạch nông, là tĩnh mạch bạn thấy nổi dưới da, chứ không có tác động đến tĩnh mạch sâu, không làm khép van tĩnh mạch, cũng không có tác động đến bơm cơ. Kem thoa đặc biệt hiệu quả với các tĩnh mạch mạng nhện nổi li ti dươi da vì nó làm co mạch tại chỗ.

3. Mổ rút tĩnh mạch

Cắt bỏ tĩnh mạch nổi ngoằn ngoèo, nổi cục dưới da có thể là mổ hở hoặc mổ nội soi. Phương pháp này có thể cắt bỏ hết tĩnh mạch nông hoặc một đoạn nào đó. Mục đích mổ có thể để điều trị hoặc phòng ngừa sự hình thành huyết khối về sau trong các tĩnh mạch quá ngoằn ngoèo hoặc cuộn thành cục. Cũng có thể mổ vì mục đích thẩm mỹ.

Phương pháp này không đụng gì đến tĩnh mạch sâu, chỉ cắt bỏ tĩnh mạch nông mà thôi. Và cũng không tác động đến bơm cơ.

4. Mổ laser hoặc RFA

Mổ kỹ thuật cao hiện nay là đốt laser hoặc RFA, tức là làm chết vĩnh viễn một đoạn tĩnh mạch hoặc toàn bộ tĩnh mạch nông. Nó cũng giống như phương pháp mổ rút tĩnh mạch, nhưng khác ở chỗ là tĩnh mạch sau khi đốt thì nó vẫn nằm ở dưới da chứ không được rút bỏ. Do đó, sau mổ thì tĩnh mạch sẽ xẹp và “tự chết” ở đó, về sau có thể sẽ thấy một lằn xanh chạy dài theo chân, tuy là không nổi cộm lên như lúc trước mổ.

Về kỹ thuật, người ta luồn 1 dây điện có đầu chích điện vào trong tĩnh mạch, từ dưới lên, đến vị trí cần đốt thì kích hoạt điện để làm teo đầu trên tĩnh mạch lại, từ vị trí đốt đó trở xuống sẽ không còn máu lưu thông nữa và sẽ xẹp và chết vĩnh viễn. Do phải luồn dây điện trong lòng mạch nên điều kiện đầu tiên để làm phương pháp này là tĩnh mạch phải tương đối thẳng mới có thể luồn dây vô được. Nếu tĩnh mạch ngoằn ngoèo và cuộn thành cục thì không dùng phương pháp này được.

Cũng như mổ rút tĩnh mạch, phương pháp này không tác động gì đến tĩnh mạch sâu, không làm khép van tĩnh mạch, cũng không tác động đến bơm cơ.

5. Bắn laser qua da

Phương pháp này dùng để đốt các tĩnh mạch mạng nhện nổi li ti dưới da bằng năng lượng laser. Đây là phương pháp bắn qua da, không rạch da hay mổ rút tĩnh mạch. Các tĩnh mạch bị đốt bằng laser sẽ xẹp và chết vĩnh viễn. Phương pháp này chỉ áp dụng với các tĩnh mạch nhỏ, lớn hơn thì có thể chích xơ mới hiệu quả.

Phương pháp này cũng không làm khép van tĩnh mạch, không tác động gì đến bơm cơ.

6. Chích xơ

Là dùng một loại thuốc có nồng độ tùy theo độ lớn của tĩnh mạch dãn ngoài da, bơm trực tiếp vào tĩnh mạch khu trú ở vùng nào muốn loại bỏ. Tĩnh mạch càng lớn thì nồng độ thuốc càng cao, nhưng chỉ giới hạn ở một độ lớn nhất định, nếu lớn quá thì chỉ có thể mổ rút tĩnh mạch. Kết quả là làm xẹp và chết vĩnh viễn từng đoạn tĩnh mạch nông ngoài da.

Phương pháp này cũng không làm khép van tĩnh mạch, cũng không tác động đến bơm cơ.

Chỉ có vớ y khoa mới làm "khép van tĩnh mạch"
Chỉ có Vớ y khoa mới làm “khép van tĩnh mạch”

Như đã nói ở trên, vớ y khoa làm khép van tĩnh mạch và tác động hỗ trợ cho bơm cơ. Đó là do chỉ có vớ y khoa mới tạo một lực cơ học để làm khép van tĩnh mạch sâu, gián tiếp qua các bắp cơ. Do đó, vớ y khoa điều trị suy tĩnh mạch ngay cả giai đoạn sớm của bệnh. Vớ y khoa cũng có tác dụng phòng ngừa suy tĩnh mạch với áp lực thấp hơn áp lực điều trị. Việc mang vớ y khoa hàng này sẽ giúp hỗ trợ cho bắp chân hoạt động bơm máu tốt hơn, phòng ngừa tiến triển của bệnh suy tĩnh mạch.

Nếu van tĩnh mạch bị hở được ví như hiện tượng “vỡ đê”, thì việc khép van tĩnh mạch bằng lực cơ học của vớ y khoa có thể ví như đang làm công việc “đắp đê”. Thuốc uống và kem thoa có tác dụng như “bơm nước” chống úng ngập. Khi vỡ đê, người ta huy động mọi nguồn lực để đắp đê, chứ không ai huy động bơm nước chống ngập mà không lo đắp đê cả. Sau khi đắp đê thành công, người ta mới bơm nước ra để chống úng ngập. Điều đó giải thích vì sao khi bị phù chân rồi, bạn có uống thuốc dài hạn hoặc thoa kem thường xuyên mà không mang vớ y khoa thì cũng không có tác dụng giảm phù chân. Nhưng nếu bạn mang vớ y khoa thì uống thuốc và thoa kem sẽ nhanh hết hơn.

Lưu ý là chất lượng vớ y khoa quyết định chất lượng “đắp đê” của nó. Nếu vớ chất lượng kém thì không có tác dụng “đắp đê” như mong muốn. Thời gian hết phù khi mang vớ y khoa từ 1-3 ngày. Nếu quá thời gian trên, bạn nên xem lại chất lượng loại vớ y khoa đó.